Συνέντευξη στο περιοδικό "Ανάπτυξη"

18/11/2026

Η ελληνική οικονομία αναπτύσσεται, αλλά οι διαρθρωτικές αδυναμίες παραμένουν. Ποια θεωρείτε τη μεγαλύτερη πρόκληση για τη βιώσιμη ανάπτυξή της;

Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να μετατρέψουμε την ανάπτυξη από έναν θετικό μακροοικονομικό δείκτη σε πραγματική παραγωγική και κοινωνική πρόοδο. Δεν αρκεί να αυξάνεται το ΑΕΠ, όταν η χώρα εξακολουθεί να στηρίζεται υπέρμετρα στην κατανάλωση, στις εισαγωγές και σε δραστηριότητες περιορισμένης εγχώριας προστιθέμενης αξίας. Το βασικό ερώτημα είναι απλό: τι παράγουμε, για ποιον παράγουμε και ποιος τελικά ωφελείται από την ανάπτυξη; Σήμερα έχουμε μια οικονομία όπου οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα της επιχειρηματικότητας, αλλά συχνά λειτουργούν με περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, τεχνολογία και σύγχρονες αλυσίδες αξίας. Παράλληλα, η κυβέρνηση, αντί να αντιμετωπίσει αυτές τις διαρθρωτικές αδυναμίες, επαναπαύεται στους πρόσκαιρους θετικούς αριθμούς και αφήνει το παραγωγικό πρόβλημα να διαιωνίζεται. Η δική μας απάντηση είναι ένα ξεκάθαρο σχέδιο με ισχυρή βιομηχανική πολιτική, ενίσχυση της μεταποίησης και της αγροδιατροφής, σύνδεση της έρευνας με την παραγωγή, κίνητρα για επανεπένδυση και συνεργατικά σχήματα μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Γιατί η λύση δεν είναι η αδράνεια που μπορεί να μετατρέψει τη μικρή και μεσαία επιχείρηση σε «είδος προς εξαφάνιση». Είναι η στήριξή της ως πυλώνα της ελληνικής οικονομίας και της κοινωνικής συνοχής, ώστε να γίνει πιο παραγωγική, πιο εξωστρεφής και πιο ανταγωνιστική. Ανάπτυξη για εμάς δεν είναι να αλλάζουν απλώς χέρια τα ελληνικά ακίνητα και οι επιχειρήσεις. Ανάπτυξη είναι να δημιουργούμε νέο πλούτο, να κρατάμε μεγαλύτερο μέρος της προστιθέμενης αξίας στη χώρα και να δίνουμε στους νέους ανθρώπους έναν πραγματικό λόγο να μείνουν και να δημιουργήσουν στον τόπο μας.

Ποιες είναι οι βασικές προτάσεις του ΠΑΣΟΚ για τη μείωση του κόστους λειτουργίας των επιχειρήσεων και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους;

Για το ΠΑΣΟΚ, η ανταγωνιστικότητα δεν μπορεί να σημαίνει μια οικονομία χαμηλών μισθών και φθηνής εργασίας. Αυτή είναι μια συνταγή χαμηλής παραγωγικότητας και τελικά χαμηλής ανάπτυξης. Η ανταγωνιστικότητα χτίζεται με χαμηλότερο ενεργειακό κόστος, πρόσβαση στη χρηματοδότηση, δίκαιο φορολογικό σύστημα, λιγότερη γραφειοκρατία και επένδυση στην καινοτομία. Πρώτος άξονας είναι η ενέργεια. Προτείνουμε την εφαρμογή του ιταλικού μοντέλου για έναν μόνιμο, μεταβλητό μηχανισμό μείωσης του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα καύσιμα, ώστε τα πρόσθετα φορολογικά έσοδα που δημιουργεί η αύξηση των διεθνών τιμών να επιστρέφουν στους καταναλωτές και να μειώνουν εν τέλει το κόστος λειτουργίας της εκάστοτε επιχείρησης. Δεύτερος άξονας είναι η χρηματοδότηση. Γι’ αυτό προτείνουμε έναν ισχυρό Όμιλο Αναπτυξιακής Τράπεζας και ειδικά εργαλεία χρηματοδότησης για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Τρίτος άξονας είναι η μείωση του δυσανάλογου διοικητικού και φορολογικού βάρους που σηκώνουν οι επιχειρήσεις και η ενίσχυση της ρευστότητάς τους. Για τον λόγο αυτό προτείνουμε τη σταδιακή μείωση της προκαταβολής φόρου, την κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος και της τεκμαρτής φορολόγησης, καθώς και έναν ειδικό ακατάσχετο επαγγελματικό λογαριασμό. Παράλληλα, έχουμε προτείνει μια βιώσιμη ρύθμιση έως 120 δόσεων για οφειλές προς το Δημόσιο και τα Ασφαλιστικά Ταμεία, με σταθερό επιτόκιο 3%, ένα ευρύτερο πλαίσιο δικαιούχων και κίνητρα για τη συνεπή αποπληρωμή. Κι αυτό γιατί θέλουμε μια οικονομία όπου ο επιχειρηματίας θα επενδύει χρόνο και πόρους στην παραγωγή και την καινοτομία κι όχι στην προσπάθεια να επιβιώσει μέσα σε ένα δαιδαλώδες σύστημα φόρων, γραφειοκρατίας και αβεβαιότητας.

Η ακρίβεια και το υψηλό κόστος παραγωγής εξακολουθούν να πιέζουν επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Ποιες συγκεκριμένες παρεμβάσεις προτείνετε για την αντιμετώπισή τους;

Πρέπει να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε την ακρίβεια σαν να είναι ένα φυσικό φαινόμενο. Δεν είναι. Είναι αποτέλεσμα διεθνών πιέσεων, αλλά και συγκεκριμένων στρεβλώσεων στην ελληνική αγορά. Η κυβέρνηση επί χρόνια απάντησε με «καλάθια» και επικοινωνιακές πρωτοβουλίες. Από την άλλη, το ΠΑΣΟΚ έχει προτείνει τη μείωση του ΦΠΑ σε βασικά αγαθά και τη μείωση του ΕΦΚ στα καύσιμα, χωρίς δημοσιονομικό αποτύπωμα μέσω της επιστροφής των υπερεσόδων του ΦΠΑ. Χρειαζόμαστε ακόμη μια ισχυρή Επιτροπή Ανταγωνισμού, ουσιαστικούς ελέγχους και πραγματική διαφάνεια στις τιμές. Γι’ αυτό και προτείνουμε ένα σύγχρονο Παρατηρητήριο Τιμών με ανοικτά δεδομένα και δυνατότητα διάδρασης των πολιτών, ώστε να εντοπίζονται φαινόμενα αισχροκέρδειας και ολιγοπωλιακές πρακτικές. Τρίτον, η ακρίβεια συνδέεται άμεσα με το ενεργειακό κόστος. Γι’ αυτό χρειάζεται παρέμβαση στη λειτουργία της ενεργειακής αγοράς, έλεγχος των υπερκερδών όπου αυτά προκύπτουν και αξιοποίηση της αποκεντρωμένης παραγωγής ενέργειας προς όφελος νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Και, τέλος, πρέπει να μιλήσουμε για το εισόδημα. Δεν μπορεί η απάντηση στην ακρίβεια να είναι επιδόματα μετά την αύξηση των τιμών. Χρειαζόμαστε αξιοπρεπείς μισθούς, ισχυρές συλλογικές συμβάσεις και πραγματική προστασία της αγοραστικής δύναμης. Η δική μας φιλοσοφία είναι ξεκάθαρη: λιγότερο κόστος για τον πολίτη, μικρότερο διαρθρωτικό κόστος για την επιχείρηση και περισσότερη δικαιοσύνη στη λειτουργία της αγοράς.

Καθώς ολοκληρώνεται το Ταμείο Ανάκαμψης, πώς μπορεί η Ελλάδα να διατηρήσει την επενδυτική δυναμική και να αλλάξει το παραγωγικό της μοντέλο;

Το Ταμείο Ανάκαμψης ήταν μια ιστορική ευκαιρία. Το κρίσιμο ερώτημα τώρα είναι τι θα μείνει όταν τελειώσουν οι ευρωπαϊκοί πόροι. Θα έχουμε δημιουργήσει μια ισχυρότερη παραγωγική βάση ή θα έχουμε απλώς χρηματοδοτήσει μια προσωρινή επενδυτική δυναμική; Δυστυχώς, η κυβέρνηση επέλεξε το δεύτερο. Για εμάς χρειάζεται ένα εθνικό σχέδιο παραγωγικής ανασυγκρότησης με μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Επενδύσεις στη βιομηχανία, στη μεταποίηση, στην αγροδιατροφή, στην έρευνα, στην ενέργεια και στις εξαγωγές με έμφαση στα συγκριτικά πλεονεκτήματα της πατρίδας μας, αλλά και στο ανθρώπινο κεφάλαιο μέσω της διαρκούς επανεκπαίδευσης και της αναβάθμισης δεξιοτήτων. Χρειάζεται επίσης η Ελλάδα να αυξήσει την εγχώρια προστιθέμενη αξία. Δεν μπορούμε να εισάγουμε διαρκώς προϊόντα και τεχνολογία, να καταναλώνουμε και μετά να αναρωτιόμαστε γιατί η παραγωγικότητα παραμένει χαμηλή. Κομβικός είναι ο ρόλος των πανεπιστημίων και των ερευνητικών κέντρων. Η γνώση που παράγεται στη χώρα πρέπει να μετατρέπεται σε νέα προϊόντα, υπηρεσίες και επιχειρήσεις. Και αυτό πρέπει να αφορά ιδιαίτερα την περιφέρεια. Παράλληλα, πρέπει να δημιουργήσουμε ισχυρά κίνητρα για clusters και συνεργατικά σχήματα επιχειρήσεων. Δέκα μικρές επιχειρήσεις που συνεργάζονται μπορούν να αποκτήσουν δυνατότητες μιας πολύ μεγαλύτερης, χωρίς να χάσουν την αυτονομία τους. Αυτό είναι το νέο παραγωγικό μοντέλο που χρειαζόμαστε: λιγότερη εξάρτηση, περισσότερη γνώση, περισσότερη συνεργασία και μεγαλύτερη εγχώρια προστιθέμενη αξία.

Πώς επηρεάζουν οι διεθνείς γεωπολιτικές και εμπορικές αναταράξεις τις ελληνικές επιχειρήσεις και πόσο προετοιμασμένη είναι η οικονομία απέναντι σε νέες κρίσεις;

Ζούμε σε μια εποχή όπου οι κρίσεις δεν είναι πλέον εξαίρεση. Πανδημίες, πόλεμοι, ενεργειακές αναταράξεις, εμπορικές συγκρούσεις και προβλήματα στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού διαμορφώνουν μια νέα πραγματικότητα. Και γι’ αυτό η μεγάλη πρόκληση δεν είναι μόνο πόσο γρήγορα αναπτύσσεται μια οικονομία, αλλά και πόσο ανθεκτική είναι όταν έρθει η επόμενη δύσκολη στιγμή. Η Ελλάδα δυστυχώς παραμένει εξαιρετικά ευάλωτη εξαιτίας της μεγάλης εξάρτησής της από εισαγωγές και της περιορισμένης παραγωγικής της βάσης σε κρίσιμους τομείς. Έτσι, μια ενδεχόμενη νέα ενεργειακή ή εμπορική κρίση θα βρει πολλές μικρομεσαίες επιχειρήσεις με περιορισμένα περιθώρια να απορροφήσουν ένα νέο κύμα αυξήσεων. Σε αυτή την περίπτωση, η απάντηση δεν είναι ο απομονωτισμός. Είναι η στρατηγική αυτονομία εκεί όπου είναι αναγκαία: στην ενέργεια, στις κρίσιμες υποδομές, στην παραγωγή και στις τεχνολογικές δυνατότητες. Γι’ αυτό επιμένουμε στην ενεργειακή αυτονομία, στην ανάπτυξη των δικτύων, στην αυτοπαραγωγή από νοικοκυριά, επιχειρήσεις και παραγωγικές μονάδες και στην ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής. Ταυτόχρονα, μια χώρα για να αντέχει στις κρίσεις πρέπει να διαθέτει ισχυρούς δημόσιους θεσμούς και κοινωνικό κράτος. Δεν μπορούμε κάθε φορά να ανακαλύπτουμε εκ των υστέρων ότι το κράτος δεν είναι έτοιμο. Γι’ αυτό και είναι κρίσιμο να περάσουμε από μια πολιτική που απλώς διαχειρίζεται τις κρίσεις εκ των υστέρων σε μια πολιτική που προετοιμάζεται και επενδύει στην ανθεκτικότητα.

Ποιες παρεμβάσεις απαιτούνται ώστε η τεχνητή νοημοσύνη και ο ψηφιακός μετασχηματισμός να αποτελέσουν πραγματικούς μοχλούς ανάπτυξης για τις ελληνικές επιχειρήσεις;

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει μια τεράστια ευκαιρία για την Ελλάδα. Αλλά υπάρχει και ένας μεγάλος κίνδυνος: να γίνει ένα ακόμη πεδίο όπου οι μεγάλες επιχειρήσεις θα αποκτήσουν ακόμη μεγαλύτερο πλεονέκτημα και οι μικρές θα μείνουν πίσω. Σήμερα πολλές μικρομεσαίες επιχειρήσεις βιώνουν την ψηφιοποίηση ως ακόμη μία υποχρέωση: νέες πλατφόρμες, νέα κόστη, νέες διαδικασίες. Αυτή η λογική πρέπει να αλλάξει. Η τεχνολογία πρέπει να γίνει εργαλείο που μειώνει το κόστος, αυξάνει την παραγωγικότητα και ανοίγει νέες αγορές. Γι’ αυτό προτείνουμε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα ψηφιακού μετασχηματισμού των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, με πρόσβαση σε εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, κοινές ψηφιακές υποδομές, τεχνολογικά hubs και προγράμματα κατάρτισης για επιχειρηματίες και εργαζόμενους. Η πιο μικρή επιχείρηση πρέπει και μπορεί να αποκτήσει δυνατότητες που σήμερα διαθέτουν μόνο οι μεγάλες εταιρείες. Παράλληλα, χρειάζεται στενότερη σύνδεση των πανεπιστημίων και των ερευνητικών κέντρων με την παραγωγή. Η Ελλάδα διαθέτει εξαιρετικό ανθρώπινο δυναμικό. Το πρόβλημα είναι ότι πολύ συχνά η γνώση παραμένει στο εργαστήριο ή καταλήγει να αξιοποιείται σε άλλες χώρες. Και κάτι ακόμη: η τεχνητή νοημοσύνη χρειάζεται κανόνες. Η τεχνολογία πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο, όχι να δημιουργεί νέες ανισότητες και περισσότερο συγκεντρωτισμό ισχύος. Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα της επόμενης δεκαετίας: να μη γίνει η πρόοδος προνόμιο των λίγων, αλλά δυνατότητα για τους πολλούς.